تحلیل گفتمان سیاست های عدالت اجتماعی در دولت های پس از انقلاب اسلامی
عدالت اجتماعی,تحلیل مضمون,گفتمان انقلاب اسلامی,عدالت توزیعی,عدالت مشارکتی,عدالت هنجاری,سیاست اجتماعی
پژوهش های نوین در علوم انسانی و حقوق - Journal of new Researches in Humanities and Law
1403/2024
چکیده
این مقاله مروری با بهره گیری از روش تحلیل مضمون به بررسی گفتمان سیاست های عدالت اجتماعی در دولت های پس از انقلاب اسلامی ایران می پردازد. داده ها شامل متون رسمی برنامه های پنج ساله توسعه، لوایح قانونی و سخنرانی های رؤسای جمهور در بازه ی زمانی 1402–1358 است که با خوانش مکرر و کدگذاری اولیه، سه مضمون محوری عدالت توزیعی، عدالت مشارکتیو عدالت هنجاری، استخراج و بازبینی شد. یافته ها نشان می دهد هر دولت بسته به اولویت های ایدئولوژیک و شرایط ساختاری، بر یکی از این ابعاد تأکید داشته، اما هسته ی نظری و ارزش های بنیادین عدالت در چارچوب گفتمان انقلاب اسلامی ثابت باقی مانده است. تحلیل رابطه ی میان مضامین و مصادیق عملی حاکی از آن است که گرچه سیاست های توزیعی و مشارکتی در بسیاری موارد مکمل یکدیگر بوده اند، گاهی در اجرا از انسجام لازم برخوردار نبوده و تداومی خطی نداشته اند. اهمیت پیوند میان ابعاد توزیعی، مشارکتی و هنجاری برای تقویت کارآمدی و عدالت بخشی سیاست ها مورد تأکید قرار می گیرد. در پایان، پیشنهاد می شود پژوهش های آینده بر سنجش اثربخشی هریک از مضامین بر شاخص های کمی عدالت (مانند ضریب جینی و نرخ فقر) متمرکز شوند تا امکان طراحی راهبردهای تلفیقی و هدفمند فراهم گردد.

